Sünnet derisi darlığının tedavisi tek bir yöntem değildir.
Karar üç şeye bakılarak verilir: darlığın fizyolojik mi patolojik mi olduğu, belirti olup olmadığı ve çocuğun yaşı.
Kılavuzlar basamaklı bir yol tanımlar: izlem, yerel ilaç tedavisi ve gerekirse ameliyat. Bu yazıda ilaç adı, marka ve doz yazılmamıştır; bunlar muayeneden sonra hekim kararıyla belirlenir.
Bu bölüm sünnetin tıbbi olarak hangi durumlarda gerektiğini anlatır. Tıbbi bir gerekçe olmadan, aile tercihiyle yapılan sünnet bu yazının konusu değildir.
Kılavuzlarda ayrıca penis kanserini önlemek amacıyla rutin yenidoğan sünnetinin gerekmediği belirtilir.
Kılavuzların saydığı tıbbi sünnet gerekçeleri şunlardır. Karar tek bir atağa göre değil, durumun bütününe göre verilir.
- Tekrarlayan balanopostit; yani sünnet derisi ve penis başının yinelenen iltihabı.
- Belirti veren ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen patolojik darlık.
- Liken sklerozus (BXO) doğrulanmış olgular.
- Üst idrar yolunda böbrek reflüsü (vezikoüreteral reflü, VUR) ya da arka üretral valv gibi bir sorun bulunması. Bu bebeklerde tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu riski nedeniyle, belirti vermeyen darlık da sünnet gerekçesi sayılır.
Sünnetin yapılmadığı durumlarBölgede süren bir enfeksiyon varken sünnet yapılmaz. Penisin doğuştan farklılıklarında da yapılmaz: hipospadias, gömük penis, megaprepusyum, epispadias ve doğuştan penis eğriliği. Bunların hepsinde sünnet derisi ileride onarımda kullanılabilecek dokudur; alındıktan sonra yerine konulamaz. Bu nedenle sünnet öncesinde çocuğun muayene edilmesi gerekir.
İzlem: hangi çocukta beklenir?
Fizyolojik fimozis ve yapışıklıklar, eşlik eden başka bir sorun yoksa tedavi gerektirmez. Belirti vermeyen yapışıklıkların ergenlik öncesinde kendiliğinden çözülmesi beklenir.
Bu, kılavuzlarda 'zayıf' dereceli bir öneridir; yani katı bir kural değildir. Aile ve hekim birlikte karar verebilir.
İzlem 'hiçbir şey yapmamak' anlamına gelmez. Düzenli kontrol, doğru temizlik ve zorlamamak bu planın parçasıdır.
Yerel ilaç tedavisi: kortikosteroid içeren merhemler
Belirti veren darlıkta ilk basamak tedavi, kortikosteroid içeren yerel bir merhemdir; halk arasında 'kortizonlu krem' olarak bilinir. Bu, kılavuzların güçlü bir önerisidir.
Merhem kısa bir kür halinde kullanılır; kılavuzlarda dört ile sekiz haftalık süreler bildirilir. Reçeteli bir üründür; hekim önermeden başlanmaz.
Kılavuzlarda bildirilen başarı oranı yüksektir; çocukların büyük bölümünde deri açılır. Her çocukta aynı sonuç alınmaz — patolojik darlıkta ve liken sklerozusta yanıt daha düşüktür.
Merhemin nereye ve nasıl sürüldüğü sonucu belirler. Uygulamayı hekiminiz size gösterir; kür bittikten sonra nazik geri çekmeyi sürdürmek nüksü (darlığın yinelenmesini) azaltır.
Nüks seyrek değildir; kılavuzlarda yaklaşık yedide bir oranında bildirilir. Kremin darlığı açtığını, ancak deri ile penis başı arasındaki yapışıklığı açmadığını bilmek gerekir.
Kılavuzlarda tüm vücudu etkileyen (sistemik) bir yan etki bildirilmemiştir. Buna karşılık çok uzun süren ya da fazla ürünle yapılan uygulama deride bölgesel incelme yapabilir; süreyi bu nedenle hekim belirler.
Sünnet ve deri koruyucu ameliyat (prepusyoplasti)
İlaç tedavisi yeterli olmazsa ya da darlık belirti vermeyi sürdürürse cerrahi gündeme gelir. Kılavuzlar burada iki yolu yan yana koyar.
Birincisi deri koruyucu ameliyattır; tıptaki adı prepusyoplasti ya da preputiyoplastidir. Amaç sünnet derisini korumak ve aynı zamanda tam geri çekilebilecek kadar genişletmektir.
Bu yolun bilinen sakıncası darlığın tekrarlayabilmesidir. İkinci yol sünnettir; sünnet derisi tümüyle çıkarılır ve darlık geri dönmez.
Kılavuzlar iki seçenek arasındaki tercihi aile ile birlikte verilecek bir karar sayar. Biri diğerinin yerine üstün ilan edilmez.
İdrar deliği penis ucunda değil alt yüzde açılıyorsa sünnet yapılmaz. Aynı şey penis öne doğru eğriyse ya da sünnet derisi üstte kukuleta biçimindeyse geçerlidir.
Bu durumda sünnet derisi onarımda kullanılabilecek en değerli yedek dokudur. Hipospadiasta sünnet kararı bu nedenle onarım planıyla birlikte verilir.
Hipospadiasın bir alt tipinde (megameatus intact prepuce, MIP) sünnet derisi tümüyle normal görünür; durum ancak sünnet sırasında fark edilir. Sünnet öncesi muayenenin gerekçelerinden biri de budur.
İşlem öncesi hazırlık ve sonrasında ne beklenir?
Ameliyat kararı verildiğinde çocuk anestezi açısından değerlendirilir. Ameliyat öncesi hazırlık başlıkları burada da geçerlidir: aç kalma süresi, kullanılan ilaçlar ve son haftalardaki enfeksiyonlar sorulur.
Aynı seansta yapışıklıklar ayrılabilir ve eşlik eden kısa frenulum düzeltilebilir. İdrar deliği de kontrol edilir; gerekirse ek bir düzeltme yapılır.
Sünnet derisine yönelik her ameliyattan sonra dört ile altı hafta içinde kontrol yapılır. Liken sklerozus varsa takip uzun sürelidir ve gerekirse dermatoloji değerlendirmesi eklenir.
Liken sklerozus doğrulanan çocuklarda sünnetten sonra idrar deliği darlığı daha sık bildirilir. Kılavuzlar bu riskin aileye önceden anlatılmasını ister.
Komplikasyon (istenmeyen sonuç) oranları çalışmalar arasında farklıdır. Beş yıllık izlemi olan bir çalışmada yaklaşık yüz çocuktan üçünde komplikasyon bildirilmiştir; bunların çoğu ilk otuz gün içinde görülmüştür.
Bildirilenler arasında iyileşmeyen yara, kanama, yara yeri enfeksiyonu ve idrar deliği darlığı sayılır. Fazla deri kalması, beğenilmeyen görünüm ve penisin deri içinde sıkışması da görülebilir.
Kılavuzların özeti şudur: işlem tıbbi koşullarda ve bu konuda deneyimli hekimlerce yapıldığında komplikasyon riski düşüktür.