İçeriğe atla
Prof. Dr. Ali Avanoğlu
Böbrek Reflüsü (VUR) • Tanı ve değerlendirme

VCUG (Sondalı Film, İşeme Sistoüretrografisi): Nasıl Yapılır?

VCUG (işeme sistoüretrografisi), ailelerin 'sondalı film' dediği tetkiktir ve böbrek reflüsünü (vezikoüreteral reflü, VUR) hem gösteren hem derecelendiren temel yöntemdir. İnce bir sondayla mesaneye kontrast madde verilir; mesane dolarken ve çocuk işerken idrarın böbreğe geri kaçıp kaçmadığı görüntülenir. Bu sayfada işlemin nasıl yapıldığını, hazırlığı, radyasyonu ve alternatifleri anlatıyoruz.

Kimin içinÇocuğuna sondalı film (VCUG) istenmiş ve işlemi merak eden aileler
Okuma≈5 dk
YazanProf. Dr. Ali AvanoğluGüncelleme
Bu sayfa böbrek reflüsü tedavisinin bir parçasıdırTedavinin bütününü ana sayfada okuyun
SAĞSOL
VCUG: sondayla verilen kontrast mesaneden üretere kaçar
01 · VCUG nedir, neden hâlâ temel tetkiktir?02 · İşlem adım adım nasıl yapılır?03 · Hazırlık: enfeksiyon yokken, antibiyotik ve pratik kontrol listesi04 · Radyasyon ve sedasyon: gerçekçi bir çerçeve05 · Alternatifler: ceVUS ve radyonüklid sistografi
Kısaca5 madde
  • VCUG nedir, neden hâlâ temel tetkiktir?: VCUG, mesanenin sondayla röntgende görünen bir sıvıyla (kontrast) doldurulup dolum ve işeme sırasında seri görüntü alınmasıdır.
  • İşlem adım adım nasıl yapılır?: Çocuk röntgen masasına yatırılır; ebeveynlerden biri (gebe değilse) koruyucu önlükle yanında kalabilir.
  • Hazırlık: enfeksiyon yokken, antibiyotik ve pratik kontrol listesi: İşlem aktif idrar yolu enfeksiyonu yokken yapılır; ateşli İYE geçirilmişse antibiyotik tedavisi tamamlanmış ve idrar temizlenmiş olmalıdır.
  • Radyasyon ve sedasyon: gerçekçi bir çerçeve: VCUG röntgen ışını kullanır, ancak günümüzde çocuk merkezlerinde aralıklı (pulsed) floroskopi, düşük dozlu dijital cihazlar ve dar görüntü alanıyla doz belirgin…
  • Alternatifler: ceVUS ve radyonüklid sistografi: Kontrastlı işeme ultrasonu (ceVUS), yine sondayla ama röntgen yerine ultrason kontrast maddesi (mikrokabarcık) verilerek yapılır; radyasyon içermez.
01

VCUG nedir, neden hâlâ temel tetkiktir?

VCUG, mesanenin sondayla röntgende görünen bir sıvıyla (kontrast) doldurulup dolum ve işeme sırasında seri görüntü alınmasıdır. Reflü varsa kontrast, üreter (böbrekle mesane arasındaki idrar kanalı) boyunca yukarı çıkar ve böbrek toplayıcı sistemine ulaşır; kaçışın nereye kadar ulaştığı ve üreter–böbrek havuzunun ne kadar genişlediği, Uluslararası Reflü Çalışma Komitesi'nin I–V derecelendirmesini verir.

Metnin tamamını oku
  • VCUG'nin bir üstünlüğü daha vardır: işeme sırasında üretrayı (idrar yolunun mesaneden dışarı açılan son bölümü) de gösterir. Erkek bebeklerde posterior üretral valv (PUV) gibi mesane çıkışını tıkayan durumlar, mesanenin şekli, divertikül (mesane duvarındaki kese) ve işeme sonrası kalan idrar aynı tetkikte görülür.
  • Bu nedenle kılavuzlar reflü tanısında ve derecelendirmede VCUG'yi hâlâ referans yöntem sayar. Ateşli enfeksiyondan sonra kime VCUG çekileceği ise ayrı bir sorudur.
02

İşlem adım adım nasıl yapılır?

Çocuk röntgen masasına yatırılır; ebeveynlerden biri (gebe değilse) koruyucu önlükle yanında kalabilir. Genital bölge temizlenir; uyuşturucu jel sürülerek çok ince (bebekte 5–6 F, büyük çocukta 8 F) yumuşak bir sonda mesaneye yerleştirilir. Sondanın takılması işlemin en rahatsız edici anıdır; birkaç saniye sürer, sonrasında sonda hissedilmez.

Metnin tamamını oku
  • Sondadan kontrast madde yerçekimiyle, yavaşça verilir; mesane dolarken aralıklı görüntü alınır. Mesane dolunca çocuğun işemesi beklenir; işeme sırasında ve hemen sonrasında görüntüler alınır, çünkü reflü çoğu zaman en iyi işeme anında görülür. Bebeklerde mesane genellikle iki kez doldurulup boşaltılır (siklik VCUG); bu, reflüyü yakalama olasılığını artırır.
  • Tüm işlem genellikle 20–30 dakika sürer; sonda çekildiğinde işlem bitmiştir ve çocuk hemen eve gidebilir. Sonrasında 1–2 gün idrar yaparken hafif yanma ya da sık idrara çıkma olabilir; bol sıvı yeterlidir. Ateş, kötü kokulu idrar ya da işeyememe olursa aynı gün başvurulmalıdır.
03

Hazırlık: enfeksiyon yokken, antibiyotik ve pratik kontrol listesi

İşlem aktif idrar yolu enfeksiyonu yokken yapılır; ateşli İYE geçirilmişse antibiyotik tedavisi tamamlanmış ve idrar temizlenmiş olmalıdır. Çoğu merkez işlemden önce idrar tahlili, bazıları kültür ister. Sedasyon planlanmadıysa aç kalmak gerekmez; çocuk normal beslenebilir.

  • Ateşsiz ve enfeksiyonsuz olmalı; son idrar tahlili/kültürü temiz
  • Koruyucu antibiyotik alıyorsa aksatmayın; almıyorsa merkezin önerdiği kısa korumayı uygulayın
  • Sedasyon planlanmadıysa aç kalmak gerekmez
  • Kabızlık varsa işlemden önce düzeltin
  • Önceki ultrason ve tahlil sonuçlarını, kullandığı ilaçları ve alerjileri yanınıza alın
  • Çocuğa işlemi önceden anlatın; yedek kıyafet ve bez getirin
Metnin tamamını oku
  • Sonda takılırken bakterinin mesaneye taşınma riski küçüktür ama sıfır değildir. Bu yüzden koruyucu antibiyotik (CAP) alan çocuk ilacına devam eder; almayan çocukta merkeze göre işlem günü başlayan 1–3 günlük kısa bir antibiyotik koruması önerilebilir. Kabızlık, mesanenin dolmasını ve işemeyi güçleştirdiği için işlemden önce düzeltilmesi yararlıdır.
  • Konuşabilen çocuğa işlemi önceden, yaşına uygun ve dürüst bir dille anlatmak korkuyu belirgin azaltır: 'ince bir boru ile mesaneye ilaçlı su verilecek, sen çişini yaparken fotoğraf çekilecek, iğne yok'. Sevdiği bir oyuncak, tablet ya da emzik yanında olsun.
04

Radyasyon ve sedasyon: gerçekçi bir çerçeve

VCUG röntgen ışını kullanır, ancak günümüzde çocuk merkezlerinde aralıklı (pulsed) floroskopi, düşük dozlu dijital cihazlar ve dar görüntü alanıyla doz belirgin azalmıştır. Bildirilen etkin dozlar düşüktür ve merkeze, cihaza ve çocuğun boyutuna göre değişir; ailelere doz genellikle 'birkaç ay içinde doğal çevreden alınan ışınıma yakın' biçiminde anlatılır. Bu düzeyde bilinen bir zarar gösterilmemiştir; yine de tetkik yalnızca sonucun kararı değiştireceği çocukta çekilir ve gereksiz tekrarından kaçınılır.

Metnin tamamını oku
  • Sedasyon rutin değildir; bebeklerde ve okul çağı çocukların çoğunda gerekmez. Bazı merkezler kaygılı küçük çocuklarda burun ya da ağız yoluyla hafif bir sakinleştirici (örneğin midazolam) kullanır; bu, çocuğun işemesini engellemez. Genel anestezi ise istisnadır, çünkü uyuyan çocuk işeyemez ve işeme fazı olmadan tetkik eksik kalır.
  • İşlemi çocuk hastalarla deneyimli bir radyoloji ekibinin yapması, hem doz hem konfor açısından en belirleyici etkendir.
05

Alternatifler: ceVUS ve radyonüklid sistografi

Kontrastlı işeme ultrasonu (ceVUS), yine sondayla ama röntgen yerine ultrason kontrast maddesi (mikrokabarcık) verilerek yapılır; radyasyon içermez. Reflüyü saptama ve derecelendirmede VCUG'ye eşdeğer, bazı çalışmalarda daha duyarlı bulunmuştur. Özellikle kız çocuklarında, kardeş taramasında ve tedavi sonrası kontrolde tercih edilebilir; erkek bebekte üretra da değerlendirilebilir, ancak PUV şüphesinde VCUG hâlâ öncelikli kabul edilir. Türkiye'de ceVUS yapan merkez sayısı sınırlıdır.

Metnin tamamını oku
  • Radyonüklid sistografi (direkt RNC), sondayla mesaneye çok düşük dozlu radyoaktif madde verilerek gama kamerayla izlenmesidir; radyasyon dozu VCUG'den belirgin düşüktür, sürekli izleme sayesinde reflüyü yakalama olasılığı yüksektir. Ancak dereceyi kabaca ayırır ve üretrayı göstermez; bu yüzden ilk tanıdan çok takipte ve kardeş taramasında yeri vardır. İndirekt yöntem sondasızdır ama duyarlılığı düşüktür.
  • Hangi yöntemin seçileceği çocuğun yaşına, cinsiyetine, ilk tanı mı yoksa kontrol mü olduğuna ve merkezin olanaklarına bağlıdır. Hekimlerimiz sonucu ailelerle birlikte değerlendirir; reflü saptanırsa derece, yaş ve böbrek durumuna göre izlem ya da tedavi aynı ekipte planlanır.
Bu konuda video
Tüm rehber (14) →
Sık sorulanlar
Sondalı film ağrılı mı?
Ağrılı değil, rahatsız edicidir. En zor an sondanın takıldığı birkaç saniyedir; uyuşturucu jel kullanılır. Sonrasında çocuk sondayı hissetmez, mesane dolarken sıkışma hisseder. Ebeveynin yanında olması ve işlemin önceden anlatılması korkuyu belirgin azaltır.
Bebeğim uyutulacak mı, anestezi gerekir mi?
Genellikle hayır. VCUG'nin en değerli bölümü işeme anı olduğundan çocuğun uyanık olması istenir. Bazı merkezler kaygılı küçük çocuklarda hafif bir sakinleştirici kullanır; genel anestezi istisnadır.
Radyasyon çocuğuma zarar verir mi?
Modern çocuk merkezlerinde VCUG dozu düşüktür ve bu düzeyde bilinen bir zarar gösterilmemiştir. Yine de tetkik yalnızca sonucun kararı değiştireceği durumda çekilir; kız çocuklarında ve takipte radyasyonsuz ceVUS bir seçenektir.
Filmden sonra ateşlenirse ne yapmalıyım?
İşlemden sonraki 1–2 günde hafif yanma normaldir; ateş, titreme, kusma ya da kötü kokulu idrar ise enfeksiyon işareti olabilir. Antibiyotik başlanmadan önce idrar kültürü verilmesi için aynı gün hekiminize başvurun.
Kontrol filmi ne zaman tekrarlanır?
Düşük dereceli reflüde izlem sırasında rutin tekrar gerekmez; endoskopik enjeksiyondan 3–6 ay sonra merkeze göre VCUG ya da ceVUS yapılır; açık reimplantasyon sonrası ultrason normal ve enfeksiyon yoksa rutin VCUG gerekmez. Bu üç durumun ayrıntısı kontrol VCUG ne zaman gerekir başlığındadır.
←Önceki • Tanı ve değerlendirmeBöbrek–Mesane Ultrasonu Ne Gösterir, Neyi Göstermez?Sonraki • Tanı ve değerlendirmeDMSA Böbrek Sintigrafisi: Skar ve Fonksiyon→
İlgili sayfalarTüm dizin →
Tanı ve değerlendirmeAteşli İdrar Yolu Enfeksiyonu Sonrası VUR Araştırması: Kimde VCUG?Ateşli idrar yolu enfeksiyonu (İYE) geçiren çocukların yaklaşık %25–40'ında böbrek reflüsü (vezikoüreteral reflü, VUR) bulunur. Ama bu, her çocuğa hemen sondalı film çekilmesi gerektiği anlamına gelmez. Bu sayfada enfeksiyondan sonra hangi tetkikin kime, hangi sırayla ve ne zaman yapıldığını anlatıyoruz.Temel bilgilerVUR Dereceleri (1–5) Ne Anlama Gelir?Böbrek reflüsü (vezikoüreteral reflü, VUR) 1'den 5'e kadar beş derecede sınıflandırılır; derece, idrarın ne kadar yukarı kaçtığını ve üreter ile böbrek toplayıcı sisteminin ne ölçüde genişlediğini anlatır. Derece VCUG (sondalı film) ile belirlenir ve kendiliğinden düzelme olasılığının en güçlü göstergesidir; ancak tedavi kararını tek başına vermez.İşlem sonrası ve takipKontrol VCUG (Sondalı Film) Ne Zaman Gerekir?Böbrek reflüsü (VUR) tanısı konan çocukta ilk VCUG (işeme sistoüretrografisi, halk dilinde “sondalı film”) kaçınılmazdır; ancak sonrasında ne sıklıkla tekrarlanacağı ailelerin en çok sorduğu ve merkezler arasında en çok değişen konudur. Güncel kılavuzlar tekrar filmleri en aza indirir: bu sayfa izlem, enjeksiyon sonrası ve ameliyat sonrası için üç ayrı politikayı anlatır.Tanı ve değerlendirmeBöbrek–Mesane Ultrasonu Ne Gösterir, Neyi Göstermez?Böbrek reflüsü (vezikoüreteral reflü, VUR) şüphesinde ilk tetkik her zaman böbrek–mesane ultrasonudur: radyasyonsuz, ağrısız ve tekrarlanabilir. Ama ultrasonun bir sınırı vardır: reflüyü kendisini göstermez. Bu sayfada ultrasonda neye bakıldığını, hangi bulguların önemli olduğunu ve normal bir ultrasonun ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
Böbrek Reflüsü (VUR) konu kümeleriAna tedavi sayfası →
Temel bilgiler 6Tanı ve değerlendirme 6Yaşa göre ve özel durumlar 5Mesane ve bağırsak 5Tedavi yolları 10Böbrek sağlığı ve enfeksiyon 5İşlem sonrası ve takip 6
Hekime ulaşın

Size en uygun böbrek reflüsü değerlendirmesiyle hekime ulaşmak ister misiniz?

İki yol var. Hekimin sizi görmeden önce durumunuzu bilerek yanıt vermesini isterseniz önce kısa değerlendirmeyi yapın; sorunuz kısaysa doğrudan yazın. İki yol da aynı ekibe ulaşır.

1 Önce durumumu değerlendireyimÖnerilen Yol Haritası 2 dakikada birkaç soru sorar, anatomik şemayla yanıtlarınızı toplar ve hazır bir özet üretir. Sonunda özet WhatsApp mesajınıza eklenir — hekim durumunuzu bilerek yanıtlar. Yol Haritasını başlat
2 Doğrudan yazayım Yandaki formu doldurun; mesaj WhatsApp'ta (ya da e-postada) hazır açılır, göndermeden önce düzenleyebilirsiniz. Bu sayfanın konusu mesaja otomatik eklenir.

Editörün notu: Yaş ve kısa bir cümle yeterli; tıbbi terim kullanmanız gerekmez. Fotoğraf göndermeyin — gerekirse hekim güvenli kanaldan ister. Yazdıklarınız yalnızca siz gönderdiğinizde iletilir; bu sayfa hiçbir bilgiyi kaydetmez.

Doğrudan iletişimYanıt hekimden gelir
Kimin için?
Hazır sorular:

Mesajınız sunucuya kaydedilmez; WhatsApp/e-posta ile iletilir. Aydınlatma metni →

Gomauna Web Design and Development gomauna.com Prof. Dr. Ali Avanoğlu | 2026 © All Rights Reserved. SEO & GEO OPTIMIZED
WhatsApp Yol Haritası